Thang đo độ tối bầu trời (Bortle Scale) là gì?

Thang đo Bortle là hệ thống 9 cấp độ phân loại độ tối bầu trời, giúp bạn chọn địa điểm lý tưởng để chụp ảnh dải Ngân Hà và các vì sao.

Giới thiệu Thang đo Bortle cho người chụp ảnh dã ngoại

Thang đo độ tối bầu trời (Bortle Scale) là một hệ thống phân loại gồm chín cấp độ. Nó đo lường độ sáng của bầu trời đêm tại một địa điểm cụ thể. Thang đo này giúp các nhiếp ảnh gia xác định mức độ ô nhiễm ánh sáng, từ đó lựa chọn được địa điểm phù hợp cho mục đích chụp ảnh của mình, đặc biệt là chụp ảnh thiên văn (astrophotography).

Đối với người chụp ảnh dã ngoại tại Việt Nam, hiểu về thang đo Bortle rất quan trọng. Nó quyết định bạn có chụp được dải Ngân Hà (Milky Way) rõ nét hay không. Cấp độ Bortle càng thấp, bầu trời càng tối, các vật thể thiên văn mờ nhạt càng hiện rõ. Ngược lại, cấp độ Bortle cao cho thấy ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng, che khuất hầu hết các vì sao.

Việc sử dụng thang đo này giúp bạn lên kế hoạch chuyến đi hiệu quả hơn. Bạn sẽ không lãng phí thời gian và công sức di chuyển đến một địa điểm có bầu trời quá sáng để chụp ảnh các vì sao.

Các cấp độ Bortle và địa điểm chụp ảnh tại Việt Nam

Mỗi cấp độ Bortle tương ứng với một mức độ ô nhiễm ánh sáng khác nhau. Dưới đây là phân loại và các ví dụ địa điểm tại Việt Nam dành cho nhiếp ảnh gia.

Bortle 1–2: Bầu trời cực tối

Đây là cấp độ lý tưởng nhất cho chụp ảnh thiên văn. Bầu trời đen kịt, dải Ngân Hà hiện lên cực kỳ chi tiết và có cấu trúc phức tạp. Bạn có thể nhìn thấy các tinh vân bằng mắt thường.

Các địa điểm tại Việt Nam có thể đạt cấp độ này bao gồm:

Để tác nghiệp tại đây, bạn cần chuẩn bị kỹ lưỡng về hậu cần, di chuyển bằng xe chuyên dụng hoặc đi bộ đường dài. Lưu trú thường ở lều trại hoặc các trạm kiểm lâm.

Bortle 3–4: Bầu trời nông thôn

Đây là cấp độ phổ biến và dễ tiếp cận hơn cho các chuyến đi săn ảnh. Dải Ngân Hà vẫn hiện lên rõ ràng nhưng ít chi tiết hơn so với cấp độ 1-2. Bạn sẽ thấy một vài vòm sáng mờ ở đường chân trời từ các thành phố xa.

Các địa điểm tại Việt Nam thuộc cấp độ này:

Tại các địa điểm này, bạn có thể lưu trú tại các homestay, eco-lodge của người dân địa phương. Điều này giúp bạn có trải nghiệm văn hóa và điều kiện nghỉ ngơi tốt hơn sau một đêm chụp ảnh.

Bortle 5–7: Bầu trời ngoại ô và đô thị

Ô nhiễm ánh sáng đã rõ rệt. Bầu trời có màu xám hoặc cam. Dải Ngân Hà rất mờ hoặc không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Bạn chỉ chụp được các chòm sao sáng và các hành tinh.

Các địa điểm này thường là vùng ven của các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM. Nó không phù hợp cho chụp ảnh dải Ngân Hà nhưng có thể dùng để chụp ảnh vệt sao (startrails) kết hợp với cảnh quan thành phố.

Bortle 8–9: Bầu trời trung tâm thành phố

Bầu trời bị ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng. Bạn chỉ thấy được Mặt Trăng, vài hành tinh sáng nhất và một vài ngôi sao. Chụp ảnh thiên văn tại đây là điều không thể.

Ví dụ điển hình là khu vực trung tâm Quận 1 (TP.HCM) hay quận Hoàn Kiếm (Hà Nội).

Lên kế hoạch cho chuyến đi săn ảnh thiên văn

Một chuyến đi săn ảnh thành công đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mọi mặt.

Lựa chọn thời điểm và địa điểm

Bạn nên sử dụng các bản đồ ô nhiễm ánh sáng trực tuyến như lightpollutionmap.info để kiểm tra cấp độ Bortle của địa điểm dự kiến. Chọn những đêm không trăng (đầu tháng âm lịch) để bầu trời tối nhất. Luôn kiểm tra dự báo thời tiết, đặc biệt là độ trong của bầu trời và lượng mây.

Thiết bị cần chuẩn bị

Để chụp ảnh bầu trời đêm, bạn cần có:

Nếu sử dụng flycam, bạn cần kiểm tra quy định bay tại địa phương. Nhiều khu vực vườn quốc gia hoặc khu vực biên giới cấm bay flycam.

Di chuyển, lưu trú và an toàn

Phương tiện di chuyển linh hoạt như xe máy hoặc xe bán tải giúp bạn tiếp cận các địa điểm hẻo lánh. Về lưu trú, chọn các homestay hoặc eco-lodge nằm xa trung tâm sẽ cho bạn bầu trời tối ngay tại nơi ở. Luôn đi theo nhóm nếu đến các khu vực hoang vắng. Thông báo lịch trình của bạn cho người thân hoặc bạn bè. Mang theo dụng cụ sơ cứu cơ bản và đồ ăn nhẹ, nước uống.

Tôn trọng tự nhiên và văn hóa

Khi tác nghiệp, bạn cần tuân thủ nguyên tắc "Không để lại dấu vết" (Leave No Trace). Giữ im lặng, không xả rác, không làm tổn hại đến môi trường tự nhiên. Khi ở tại các bản làng, hãy tôn trọng phong tục, văn hóa của người dân địa phương. Hành động của bạn góp phần xây dựng hình ảnh đẹp của cộng đồng nhiếp ảnh gia dã ngoại.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Làm sao để biết một địa điểm thuộc cấp độ Bortle nào?

Bạn dùng các trang web bản đồ ô nhiễm ánh sáng trực tuyến để kiểm tra cấp độ Bortle cho bất kỳ vị trí cụ thể nào.

Thời gian nào trong năm chụp Ngân Hà ở Việt Nam đẹp nhất?

Thời gian tốt nhất là từ tháng 3 đến tháng 10, khi trung tâm dải Ngân Hà hiện rõ trên bầu trời đêm.

Chụp ảnh Ngân Hà cần thiết bị gì tối thiểu?

Bạn cần một máy ảnh có chế độ chỉnh tay, một chân máy vững chắc và một ống kính góc rộng có khẩu độ lớn.

Để chuẩn bị cho chuyến đi săn ảnh tiếp theo, bạn hãy xem các thiết bị dã ngoại cần thiết tại WeTrek.vn.