Mặt phẳng tiêu điểm (Focal Plane) là gì?

Mặt phẳng tiêu điểm (Focal Plane) là gì?

Mặt phẳng tiêu điểm là một mặt phẳng tưởng tượng bên trong máy ảnh của bạn. Ánh sáng đi qua ống kính sẽ hội tụ tại đây để tạo thành một hình ảnh rõ nét. Cảm biến kỹ thuật số hoặc phim của máy ảnh được đặt chính xác tại mặt phẳng này để ghi lại hình ảnh. Trên thân máy ảnh, bạn thường thấy một ký hiệu hình tròn có một vạch ngang. Đây là ký hiệu đánh dấu vị trí chính xác của mặt phẳng tiêu điểm.

Đối với người chụp ảnh ngoài trời, hiểu khái niệm này không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của một chuyến đi săn ảnh. Nó quyết định xem bức ảnh ruộng bậc thang Mù Cang Chải của bạn có sắc nét từ tiền cảnh đến hậu cảnh hay không. Nó cũng quyết định liệu bạn có bắt được khoảnh khắc một cá thể voọc chà vá chân nâu ở Sơn Trà với chi tiết rõ ràng hay không.

Vì sao Mặt phẳng tiêu điểm quan trọng khi tác nghiệp ngoài trời?

Khi bạn leo núi, đi bộ trong rừng hay cắm trại bên bờ biển, điều kiện ánh sáng và địa hình luôn thay đổi. Việc kiểm soát điểm nét một cách chủ động là yếu tố sống còn để có một bức ảnh đẹp. Mặt phẳng tiêu điểm là nền tảng của việc kiểm soát đó.

Lấy nét chính xác trong điều kiện khó

Chụp ảnh ngoài trời thường đối mặt với các tình huống khó lấy nét tự động.

• Chụp biển mây tại Tà Xùa lúc bình minh. Sương mù dày đặc và ánh sáng yếu làm hệ thống lấy nét tự động hoạt động kém hiệu quả. Bạn cần chuyển sang lấy nét thủ công, đặt mặt phẳng tiêu điểm vào một đỉnh núi nhô lên hoặc một cái cây ở xa. Điều này đảm bảo toàn bộ khung cảnh biển mây hiện ra sắc nét.

• Chụp dải ngân hà tại FANSIPAN. Trong bóng tối gần như tuyệt đối, bạn phải lấy nét thủ công ở vô cực. Hiểu rằng bạn đang điều chỉnh ống kính để ánh sáng từ các ngôi sao xa xôi hội tụ đúng vào mặt phẳng tiêu điểm, tức là cảm biến.

• Quay phim động vật hoang dã trong Vườn quốc gia Cúc Phương. Một con nai di chuyển sau những tán lá. Bạn cần chọn điểm lấy nét chính xác vào mắt con vật, đặt mặt phẳng tiêu điểm lên chủ thể quan trọng nhất và bỏ qua các vật cản phía trước.

Quyết định bố cục và độ sâu trường ảnh (Depth of Field)

Vị trí bạn đặt mặt phẳng tiêu điểm sẽ quyết định phần nào của bức ảnh được nét và phần nào bị mờ. Đây là công cụ sáng tạo mạnh mẽ.

• Chụp chân dung người dân tộc thiểu số ở cao nguyên đá Đồng Văn. Bạn đặt mặt phẳng tiêu điểm vào đôi mắt của nhân vật. Khẩu độ mở lớn sẽ làm cho hậu cảnh là những dãy núi đá mờ đi, làm nổi bật chủ thể và cảm xúc của họ.

• Chụp toàn cảnh vịnh Hạ Long từ trên cao bằng flycam. Bạn muốn mọi thứ từ hòn đảo gần nhất đến những dãy núi phía xa đều sắc nét. Bạn cần khép khẩu độ và đặt mặt phẳng tiêu điểm ở khoảng một phần ba khung hình từ dưới lên. Kỹ thuật này tối ưu hóa độ sâu trường ảnh.

FFP và SFP trong thiết bị quang học ngoài trời

Bạn có thể nghe về Mặt phẳng tiêu điểm thứ nhất (First Focal Plane - FFP) và Mặt phẳng tiêu điểm thứ hai (Second Focal Plane - SFP). Các thuật ngữ này chủ yếu liên quan đến ống ngắm của súng săn hoặc các thiết bị quan sát chuyên dụng, không phải ống kính máy ảnh thông thường.

Trong nhiếp ảnh và quay phim, bạn chỉ cần quan tâm đến mặt phẳng tiêu điểm duy nhất là vị trí của cảm biến. Việc phân biệt FFP và SFP không cần thiết và không áp dụng cho các ống kính bạn dùng để chụp ảnh phong cảnh hay đời sống. Tập trung vào việc kiểm soát điểm nét trên cảm biến là đủ.

Kinh nghiệm thực tế cho các chuyến đi săn ảnh

Áp dụng kiến thức về mặt phẳng tiêu điểm vào thực tế giúp bạn chuẩn bị tốt hơn và tác nghiệp hiệu quả hơn.

• Luôn kiểm tra điểm nét bằng Live View. Trước khi bấm máy, hãy phóng to hình ảnh trên màn hình LCD để kiểm tra chi tiết. Khi chụp một bông hoa đỗ quyên trên dãy Hoàng Liên Sơn, hãy đảm bảo nhụy hoa sắc nét tuyệt đối, đó chính là nơi bạn đặt mặt phẳng tiêu điểm.

• Bảo vệ cảm biến của bạn. Cảm biến là mặt phẳng tiêu điểm vật lý. Bụi bẩn trên cảm biến sẽ xuất hiện như những đốm đen trên ảnh, đặc biệt khi bạn khép khẩu độ để chụp phong cảnh. Sau chuyến đi chụp đồi cát Mũi Né, hãy vệ sinh cảm biến và ống kính cẩn thận. Khi đi trong rừng rậm ẩm ướt, hãy bảo quản thiết bị trong túi chống ẩm.

• Hiểu rõ khoảng cách lấy nét tối thiểu. Mỗi ống kính có một khoảng cách lấy nét tối thiểu. Khi chụp cận cảnh một sinh vật nhỏ trong hang Sơn Đoòng, bạn không thể đặt máy quá gần chủ thể. Bạn cần giữ khoảng cách phù hợp để ống kính có thể hội tụ ánh sáng đúng vào mặt phẳng tiêu điểm.

• Chuẩn bị cho chuyến đi. Một chuyến đi săn ảnh thành công đòi hỏi sự chuẩn bị. Chọn nơi lưu trú hợp lý như một homestay gần điểm chụp để có thể xuất phát sớm đón bình minh. Mang đủ pin dự phòng, thẻ nhớ và dụng cụ vệ sinh. Kiểm tra quy định bay flycam tại các khu bảo tồn thiên nhiên. Luôn tôn trọng văn hóa bản địa và giữ gìn môi trường nơi bạn tác nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mặt phẳng tiêu điểm có phải là cảm biến máy ảnh không?
Về cơ bản, mặt phẳng tiêu điểm là vị trí chính xác nơi cảm biến máy ảnh được đặt để ghi lại hình ảnh sắc nét.

Làm thế nào để biết máy ảnh đã lấy nét đúng vào mặt phẳng tiêu điểm mong muốn?
Bạn có thể sử dụng tính năng phóng đại trên màn hình live view hoặc khung ngắm điện tử để kiểm tra chi tiết điểm nét.

FFP và SFP có quan trọng với ống kính máy ảnh thông thường không?
Không, FFP và SFP là thuật ngữ chủ yếu dành cho ống ngắm, không áp dụng cho hầu hết ống kính nhiếp ảnh và quay phim.

Để có những bức ảnh sắc nét trong chuyến đi sắp tới, bạn cần một ống kính chất lượng. Xem các loại ống kính máy ảnh phù hợp cho nhiếp ảnh ngoài trời tại WeTrek.vn.