Mái đua tuyết là gì?

Mái đua tuyết là một khối tuyết nhô ra khỏi gờ của một sườn núi hoặc vách đá, được hình thành bởi gió thổi tuyết và cực kỳ không ổn định.

Mái đua tuyết (Cornice) là gì?

Mái đua tuyết, hay cornice, là một cấu trúc tuyết nguy hiểm hình thành ở các đỉnh núi hoặc sườn núi cao. Gió mạnh thổi tuyết rời qua một cạnh sắc, như đỉnh của một sườn núi. Lượng tuyết này tích tụ ở phía khuất gió (leeward side), tạo thành một khối tuyết nhô ra ngoài không gian. Phần tuyết này không có bất kỳ nền đỡ nào bên dưới.

Nhìn từ xa, mái đua tuyết có hình dạng giống một con sóng đang vươn ra, trông đẹp nhưng tiềm ẩn rủi ro sụp đổ bất ngờ. Trọng lượng của chính nó, nhiệt độ tăng, hoặc trọng lượng của một người đi bộ trên đó đều khiến nó gãy sập. Điều nguy hiểm nhất là từ phía trên đỉnh núi, bạn không thể nhìn thấy phần nhô ra này. Bề mặt tuyết trông phẳng và an toàn, dễ đánh lừa người leo núi rằng đó là mặt đất vững chắc.

Cơ chế hình thành Mái đua tuyết

Sự hình thành của mái đua tuyết phụ thuộc vào ba yếu tố chính: địa hình, gió và tuyết. Quá trình này diễn ra tuần tự và tạo ra một cấu trúc không ổn định theo thời gian.

Địa hình phù hợp

Mái đua tuyết thường hình thành ở những nơi có sự thay đổi độ dốc đột ngột. Các địa điểm phổ biến bao gồm đỉnh của các sườn núi sắc nhọn, các gờ vách đá, hoặc đỉnh của các lòng máng tuyết (couloirs). Những cạnh sắc này hoạt động như một điểm tựa để tuyết bắt đầu tích tụ.

Vai trò của gió

Gió là tác nhân vận chuyển chính. Gió liên tục thổi các hạt tuyết từ phía đón gió (windward side) của sườn núi. Khi vượt qua đỉnh, tốc độ gió giảm đột ngột, làm các hạt tuyết rơi xuống và lắng đọng ở phía khuất gió. Quá trình này được gọi là lắng đọng tuyết do gió.

Sự tích tụ của tuyết

Các lớp tuyết mới liên tục được bồi đắp lên nhau. Dưới tác động của gió và sự thay đổi nhiệt độ, các lớp tuyết này dần đông kết lại. Khối tuyết phát triển ngày càng lớn và vươn ra xa hơn khỏi sườn núi. Cấu trúc này không có nền đỡ, khiến nó trở nên yếu và dễ gãy.

Vì sao Mái đua tuyết cực kỳ nguy hiểm?

Mái đua tuyết là một trong những mối nguy hiểm khó lường nhất trong môi trường núi tuyết. Sự nguy hiểm của chúng đến từ nhiều yếu tố kết hợp.

Những mối nguy hiểm chính bao gồm:

Khó nhận biết từ phía trên: Khi bạn đang đi bộ trên đỉnh một sườn núi, bề mặt tuyết có thể trông hoàn toàn bằng phẳng và an toàn. Bạn không thể nhìn thấy phần mái đua nhô ra bên dưới chân mình. Đường nứt gãy của mái đua có thể nằm sâu bên trong sườn núi, cách xa mép vực nhìn thấy được.

Sụp đổ không báo trước: Mái đua tuyết có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Nguyên nhân có thể là do trọng lượng của người hoặc tuyết mới, sự tăng nhiệt độ do ánh nắng mặt trời làm tuyết yếu đi, hoặc đơn giản là do trọng lượng của chính nó đã vượt quá giới hạn chịu đựng.

Kích hoạt lở tuyết lớn: Khi một mái đua tuyết sụp đổ, khối tuyết khổng lồ rơi xuống sườn dốc bên dưới. Lực tác động mạnh này thường kích hoạt một trận lở tuyết lớn hơn nhiều (avalanche) trên sườn núi đó. Điều này gây nguy hiểm cho bất kỳ ai đang ở bên dưới, ngay cả khi họ ở cách xa vị trí mái đua.

Ví dụ thực tế tại Việt Nam: Trên các đỉnh núi cao như Fansipan, Ky Quan San (Bạch Mộc Lương Tử), hay Putaleng, vào những mùa đông có tuyết rơi dày và gió mạnh, mái đua tuyết có thể hình thành. Dù không phổ biến như ở các dãy núi lớn trên thế giới, người leo núi cần nhận thức về rủi ro này, đặc biệt khi đi vào những cung đường ít người qua lại trên đỉnh.

Cách nhận biết và phòng tránh Mái đua tuyết

An toàn trong môi trường núi tuyết đòi hỏi kỹ năng quan sát và ra quyết định cẩn trọng. Việc nhận biết và tránh mái đua tuyết là một phần quan trọng trong quản lý rủi ro.

Kỹ năng nhận biết

Quan sát từ xa: Cách tốt nhất để xác định mái đua tuyết là quan sát sườn núi từ một khoảng cách an toàn hoặc từ một góc nhìn khác. Tìm kiếm những khối tuyết có hình dạng như sóng nhô ra khỏi các đường đỉnh núi.

Xác định hướng gió: Chú ý đến hướng gió hiện tại và các dấu hiệu của gió trên bề mặt tuyết. Mái đua tuyết luôn hình thành ở phía khuất gió của sườn núi.

Tìm các vết nứt: Khi ở trên đỉnh, hãy tìm kiếm các vết nứt trên bề mặt tuyết chạy song song với mép sườn núi. Đây là dấu hiệu cho thấy mái đua đang chịu áp lực và có thể sắp gãy.

Biện pháp phòng tránh

Giữ khoảng cách an toàn: Luôn đi cách xa mép của các sườn núi bị nghi ngờ có mái đua. Một quy tắc chung là xác định đường thẳng từ chân vách đá lên đến đỉnh sườn núi một góc 45 độ, và bạn cần ở phía sau đường đó.

Không đi bộ trên đường đỉnh núi: Nếu có thể, hãy chọn một lộ trình di chuyển thấp hơn một chút ở phía đón gió của sườn núi. Tránh đi chính xác trên đường đỉnh nơi mái đua hình thành.

Không cắm trại bên dưới mái đua: Khi chọn địa điểm cắm trại hoặc nghỉ ngơi, hãy chắc chắn rằng vị trí đó không nằm trên đường đi của một vụ lở tuyết tiềm tàng do mái đua sụp đổ.

Sử dụng dây an toàn: Trong các tình huống leo núi kỹ thuật cao, các thành viên trong nhóm nên nối với nhau bằng dây thừng khi di chuyển trên các sườn núi có nguy cơ cao.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để biết mình đang đứng trên mái đua tuyết?

Bạn không thể biết chắc chắn từ phía trên, vì vậy hãy luôn giữ khoảng cách an toàn với rìa của các sườn núi phủ tuyết.

Mái đua tuyết có phổ biến ở Việt Nam không?

Chúng không phổ biến nhưng có thể hình thành trên các đỉnh núi cao như Fansipan hoặc Putaleng trong những đợt tuyết rơi dày và gió lớn.

Dụng cụ nào giúp phát hiện mái đua tuyết?

Gậy leo núi hoặc cây dò tuyết giúp kiểm tra độ cứng của tuyết phía trước, nhưng cách an toàn nhất là quan sát từ xa và tránh xa.

Hiểu rõ về mái đua tuyết và các mối nguy hiểm liên quan là kỹ năng sinh tồn quan trọng cho bất kỳ ai tham gia các hoạt động trên núi vào mùa đông. Luôn ưu tiên an toàn và chuẩn bị kỹ lưỡng cho mọi chuyến đi.

Để chuẩn bị cho các chuyến đi núi mùa đông, an toàn là ưu tiên hàng đầu. Xem các thiết bị leo núi mùa đông chuyên dụng tại WeTrek.vn.