Ma sát đế là gì?

Ma sát đế (smearing) là kỹ thuật dùng toàn bộ bề mặt đế giày leo núi để tạo ma sát và bám trên vách đá phẳng, dốc thay vì chỉ dùng các cạnh.

Ma sát đế, hay 'smearing,' là một kỹ thuật leo núi cơ bản. Bạn dùng phần đế phẳng của giày, đặc biệt là khu vực dưới mũi chân, để ép vào bề mặt đá. Lực ép này tạo ra ma sát tối đa, giúp bạn bám dính trên các bề mặt không có điểm tựa rõ ràng như gờ hay cạnh đá. Kỹ thuật này dựa hoàn toàn vào đặc tính của cao su đế giày và áp lực bạn tạo ra. Nó khác với kỹ thuật bám cạnh (edging), nơi bạn chỉ dùng các cạnh cứng của đế giày để đứng trên các gờ đá nhỏ.

Hiểu và thành thạo kỹ thuật ma sát đế mang lại nhiều lợi ích khi bạn leo núi, đặc biệt là leo vách đá (rock climbing) và leo trong nhà (indoor climbing).

• Vượt qua địa hình khó: Kỹ thuật này cho phép bạn di chuyển trên các phiến đá (slab) trơn nhẵn, nơi không có chỗ để chân hoặc tay bám rõ rệt.

• Tiết kiệm năng lượng: Bằng cách sử dụng toàn bộ bàn chân để tạo lực bám, bạn phân bổ trọng lượng cơ thể hiệu quả hơn. Điều này giúp giảm mỏi cho bắp chân và cánh tay so với việc chỉ dùng mũi chân trên các gờ nhỏ.

• Tăng cường sự tự tin: Khi bạn tin tưởng vào độ bám của giày, bạn sẽ leo một cách mượt mà và quyết đoán hơn. Kỹ năng này xây dựng nền tảng vững chắc cho các kỹ thuật leo núi phức tạp hơn.

• Cải thiện thăng bằng: Ma sát đế đòi hỏi bạn phải giữ trọng tâm cơ thể gần với vách đá, giúp bạn kiểm soát thăng bằng tốt hơn trên các địa hình dốc nghiêng.

Hiệu quả của kỹ thuật ma sát đế phụ thuộc vào loại giày bạn sử dụng và điều kiện bề mặt leo. Không có thông số tuyệt đối, nhưng bạn cần chú ý các yếu tố sau:

Độ mềm của cao su

Cao su đế giày mềm hơn (ví dụ: Vibram XS Grip 2, Stealth C4) có độ bám dính cao hơn trên bề mặt đá. Chúng dễ dàng biến dạng để ôm lấy các chi tiết nhỏ của vách đá, tạo ra diện tích tiếp xúc lớn hơn và ma sát tốt hơn. Ngược lại, cao su cứng (ví dụ: Vibram XS Edge) bền hơn và hỗ trợ tốt hơn cho kỹ thuật bám cạnh, nhưng ma sát trên mặt phẳng kém hơn.

Độ dốc của vách đá

Kỹ thuật này phát huy tác dụng tốt nhất trên các vách đá nghiêng (slabs) có độ dốc từ 30 đến 70 độ. Ở các vách thẳng đứng hoặc dốc ngược (overhang), bạn sẽ cần các kỹ thuật khác vì trọng lực kéo bạn ra khỏi vách đá, làm giảm lực ép cần thiết cho ma sát.

Loại bề mặt

Bề mặt đá nhám như granite hoặc sa thạch là lý tưởng cho ma sát đế. Các loại đá bị mài bóng do thời tiết hoặc sử dụng nhiều, hoặc bề mặt bị ẩm ướt, sẽ làm giảm đáng kể độ ma sát.

Để thực hiện tốt kỹ thuật ma sát đế, việc lựa chọn giày leo núi rất quan trọng.

• Chọn giày có đế mềm và linh hoạt: Giày mềm giúp bạn cảm nhận bề mặt đá tốt hơn và cho phép đế giày uốn cong theo địa hình, tối đa hóa diện tích tiếp xúc.

• Ưu tiên cao su có độ bám cao: Tìm các mẫu giày sử dụng loại cao su mềm, chuyên dụng cho việc bám dính. Thông tin này thường được nhà sản xuất ghi rõ trong mô tả sản phẩm.

• Đảm bảo giày vừa vặn: Một đôi giày vừa khít, không có khoảng trống bên trong, sẽ truyền lực từ chân bạn đến vách đá một cách hiệu quả nhất. Giày quá rộng sẽ làm giảm khả năng tạo áp lực cần thiết.

Địa hình leo núi đa dạng của Việt Nam cung cấp nhiều cơ hội để bạn áp dụng kỹ thuật ma sát đế.

Tại Hữu Lũng, Lạng Sơn, nhiều đường leo có các đoạn vách đá vôi phẳng. Thay vì tìm kiếm các mấu đá nhỏ, bạn có thể đặt cả bàn chân lên vách, ép mạnh gót chân xuống để tạo ma sát và đẩy cơ thể lên cao.

Ở khu vực vịnh Lan Hạ, Cát Bà, khi leo deep water solo, bạn thường gặp các mặt đá bị nước biển bào mòn. Kỹ thuật ma sát đế giúp bạn di chuyển an toàn qua các đoạn không có tay bám rõ ràng, chỉ dựa vào độ bám của giày trên đá.

Đá Bia ở Phú Yên là một khối granite lớn. Đặc tính nhám của granite rất lý tưởng cho ma sát đế. Khi leo lên các mặt phiến lớn, bạn sẽ liên tục sử dụng kỹ thuật này để giữ thăng bằng và tiến lên.

• Không tin tưởng vào đôi chân: Người mới tập thường sợ trượt và không dám đặt đủ trọng lượng lên chân. Hãy tin vào độ bám của giày.

• Gót chân quá thấp: Khi ép chân vào vách, hãy cố gắng giữ gót chân cao hơn một chút so với mũi chân. Điều này tạo ra một véc-tơ lực hướng vào vách đá, tăng cường ma sát.

• Di chuyển giật cục: Các chuyển động đột ngột có thể phá vỡ liên kết ma sát giữa giày và đá. Hãy di chuyển một cách chậm rãi, mượt mà và có kiểm soát.

• Đặt chân sai vị trí: Thay vì chỉ đặt mũi chân, hãy cố gắng đặt toàn bộ phần ức bàn chân lên mặt đá để có diện tích tiếp xúc lớn nhất.

• Edging (Bám cạnh): Kỹ thuật sử dụng cạnh trong hoặc cạnh ngoài của đế giày để đứng trên các gờ đá nhỏ. Đây là kỹ thuật đối lập với smearing.

• Slab (Vách nghiêng): Một bề mặt đá có độ dốc thấp hơn 90 độ, là nơi kỹ thuật smearing được sử dụng thường xuyên nhất.

• Friction (Ma sát): Lực cản sinh ra khi hai bề mặt tiếp xúc và trượt lên nhau. Đây là nguyên lý vật lý cốt lõi của kỹ thuật smearing.

• Footwork (Kỹ thuật chân): Thuật ngữ chung chỉ tất cả các kỹ năng sử dụng bàn chân và giày trong leo núi, bao gồm cả smearing và edging.

Giày cứng có dùng kỹ thuật ma sát đế được không?

Được, nhưng giày mềm bám dính tốt hơn trên các bề mặt không bằng phẳng.

Kỹ thuật ma sát đế có hiệu quả trên đá ướt không?

Không, ma sát giảm đáng kể khi bề mặt đá bị ướt.

Làm sao để cải thiện kỹ thuật ma sát đế?

Thực hành trên các vách nghiêng có độ dốc thấp và tập trung vào việc đặt áp lực đều lên bàn chân.

Xem các mẫu giày leo núi chuyên dụng tại WeTrek.vn để tìm cho mình một đôi phù hợp.