Loài hoạt động ngày (Diurnal Species) là gì?

Loài hoạt động ngày là những sinh vật sống chủ yếu vào ban ngày và nghỉ ngơi vào ban đêm, là đối tượng quan sát chính trong các chuyến trekking, khám phá.

Loài hoạt động ngày (Diurnal Species) là thuật ngữ chỉ các loài động vật có tập tính thức dậy, kiếm ăn, giao phối và thực hiện các hoạt động sống chính trong khoảng thời gian có ánh sáng mặt trời. Chúng đi ngủ hoặc tìm nơi trú ẩn an toàn khi màn đêm buông xuống. Tập tính này trái ngược hoàn toàn với các loài hoạt động đêm (Nocturnal Species) và các loài hoạt động lúc chạng vạng (Crepuscular Species).

Đối với những người yêu thích khám phá thiên nhiên, hiểu rõ về khái niệm này là chìa khóa để lên kế hoạch cho một chuyến đi thành công. Việc biết được loài nào hoạt động vào thời điểm nào giúp bạn tối ưu hóa cơ hội được tận mắt chứng kiến đời sống hoang dã một cách tự nhiên nhất.

Nhận biết các loài hoạt động ngày mang lại cho bạn nhiều lợi thế thiết thực trong các chuyến đi khám phá thiên nhiên tại Việt Nam. Nó không chỉ là kiến thức sinh học mà còn là công cụ giúp bạn có một hành trình ý nghĩa hơn.

• Tối ưu hóa khả năng quan sát: Bạn biết chính xác thời điểm nào trong ngày cần tập trung để tìm kiếm động vật. Điều này giúp tăng cơ hội gặp gỡ các loài đặc hữu và quý hiếm trong môi trường sống tự nhiên của chúng.
• Lập kế hoạch chuyến đi hiệu quả: Dựa vào thời gian hoạt động của các loài mục tiêu, bạn có thể sắp xếp lịch trình trekking, di chuyển qua các khu vực cụ thể vào đúng "giờ vàng" để quan sát chúng, thay vì di chuyển một cách ngẫu nhiên.
• An toàn hơn trong hành trình: Các loài hoạt động ngày thường dễ phát hiện từ xa. Việc nhận biết chúng giúp bạn giữ khoảng cách phù hợp, tránh gây bất ngờ cho cả bạn và con vật, giảm thiểu những cuộc chạm trán không mong muốn.
• Nâng cao trải nghiệm nhiếp ảnh: Ánh sáng ban ngày là điều kiện lý tưởng để chụp ảnh thiên nhiên. Hiểu tập tính của chúng giúp bạn chọn vị trí và thời điểm phù hợp để có những bức ảnh động vật hoang dã đẹp nhất.

Hệ sinh thái đa dạng của Việt Nam là nơi sinh sống của vô số loài hoạt động ngày. Dưới đây là một số đại diện tiêu biểu bạn có thể gặp trong các chuyến đi đến vườn quốc gia hay khu bảo tồn.

• Các loài Linh trưởng (Primates): Việt Nam là mái nhà của nhiều loài linh trưởng quý hiếm. Voọc chà vá chân nâu ở Sơn Trà, Voọc mông trắng ở Vân Long, hay Vượn đen má trắng ở Cát Tiên và Cúc Phương đều là các loài hoạt động hoàn toàn vào ban ngày. Bạn thường thấy chúng chuyền cành tìm lá non và quả cây.
• Khỉ (Monkeys): Khỉ mặt đỏ, khỉ đuôi lợn là những loài bạn dễ dàng bắt gặp khi trekking trong các khu rừng như Cát Tiên, Bạch Mã. Chúng thường di chuyển và kiếm ăn theo bầy đàn.
• Sóc (Squirrels): Sóc bụng đỏ, sóc bay là những hình ảnh quen thuộc trên các thân cây trong rừng. Chúng rất nhanh nhẹn và hoạt động gần như suốt cả ngày để tìm kiếm hạt và quả.

Hầu hết các loài chim ở Việt Nam đều hoạt động vào ban ngày, biến hoạt động xem chim (birdwatching) thành một trải nghiệm thú vị.

• Cao cát (Hornbills): Vườn quốc gia Cát Tiên là nơi lý tưởng để quan sát các loài cao cát bụng trắng, cao cát nâu. Tiếng vỗ cánh đặc trưng của chúng là âm thanh không thể nhầm lẫn của núi rừng.
• Gõ kiến (Woodpeckers): Bạn có thể nghe thấy tiếng gõ của chúng vào thân cây ở khắp các khu rừng. Chúng hoạt động tích cực để tìm côn trùng ẩn dưới lớp vỏ cây.
• Các loài săn mồi: Diều hâu, đại bàng thường bay lượn trên cao vào những ngày nắng để săn mồi. Quan sát chúng từ xa bằng ống nhòm là một trải nghiệm ấn tượng.

Nhiều loài bò sát cần ánh nắng mặt trời để điều hòa thân nhiệt, vì vậy chúng hoạt động chủ yếu vào ban ngày.

• Nhông, thằn lằn (Lizards, Agamas): Chúng thường phơi nắng trên các tảng đá, cành cây khô ven suối hoặc trên đường mòn. Đây là những loài bạn rất dễ bắt gặp.
• Rắn (Snakes): Một số loài rắn như rắn ráo cũng ra ngoài phơi nắng và săn mồi vào ban ngày. Bạn cần cẩn trọng khi di chuyển qua các khu vực có nhiều ánh nắng và cây cỏ rậm rạp.
• Rùa (Turtles): Các loài rùa nước ngọt thường lên bờ hoặc các khúc gỗ nổi để phơi nắng.

Để tăng cơ hội quan sát thành công, bạn cần trang bị một vài kỹ năng và tuân thủ các nguyên tắc cơ bản.

• Chọn đúng thời điểm: Sáng sớm (khoảng 6-9 giờ) và cuối buổi chiều (khoảng 15-17 giờ) là thời gian các loài hoạt động mạnh nhất. Buổi trưa nắng gắt thường là lúc chúng tìm nơi nghỉ ngơi.
• Di chuyển nhẹ nhàng, giữ im lặng: Động vật hoang dã rất nhạy cảm với tiếng động. Hãy bước đi từ tốn, hạn chế nói chuyện to để không làm chúng hoảng sợ và bỏ chạy.
• Sử dụng thiết bị hỗ trợ: Ống nhòm là vật dụng không thể thiếu để quan sát từ xa mà không làm phiền đến con vật. Một chiếc máy ảnh có ống kính tele sẽ giúp bạn ghi lại những khoảnh khắc quý giá.
• Luôn tôn trọng thiên nhiên: Giữ một khoảng cách an toàn, không cố gắng tiếp cận, chạm vào hay cho động vật ăn. Hành động này vừa bảo vệ bạn, vừa bảo vệ tập tính tự nhiên của chúng.

• Vườn quốc gia Cúc Phương: Nơi tuyệt vời để xem chim, bướm và có cơ hội thấy Voọc mông trắng.
• Vườn quốc gia Cát Tiên: Thiên đường của các loài chim như cao cát, đuôi cụt bụng vằn và là nơi sinh sống của vượn, hươu, nai.
• Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long (Ninh Bình): Nơi dễ dàng quan sát quần thể Voọc mông trắng lớn nhất Việt Nam ngay trên thuyền đò.
• Bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng): Ngôi nhà của loài Voọc chà vá chân nâu, được mệnh danh là "nữ hoàng linh trưởng", rất dễ quan sát vào buổi sáng và chiều.

Thời điểm nào tốt nhất trong ngày để quan sát các loài hoạt động ngày?

Sáng sớm và cuối buổi chiều là hai khoảng thời gian chúng hoạt động tìm kiếm thức ăn mạnh mẽ nhất.

Cần mang theo thiết bị gì đặc biệt để quan sát chúng?

Bạn nên chuẩn bị ống nhòm để quan sát từ xa, máy ảnh tele để chụp ảnh và một cuốn sổ tay nhận dạng loài.

Làm thế nào để quan sát an toàn và có trách nhiệm?

Luôn giữ khoảng cách hợp lý, không gây tiếng động lớn và tuyệt đối không cho động vật hoang dã ăn.

Hiểu về tập tính của các loài hoạt động ngày giúp mỗi chuyến đi của bạn trở nên sâu sắc và trọn vẹn hơn. Để chuẩn bị tốt nhất cho hành trình khám phá, hãy trang bị những thiết bị quang học phù hợp. Xem ống nhòm và các phụ kiện dã ngoại tại WeTrek.vn.