Leo Núi Có Hỗ Trợ là gì?

Leo Núi Có Hỗ Trợ (Aid Climb) là gì?

Leo Núi Có Hỗ Trợ là kỹ thuật dùng trang bị như thang dây, móc để leo lên, thay vì chỉ dùng tay chân bám vào mỏm đá tự nhiên để di chuyển.

Định nghĩa

Leo Núi Có Hỗ Trợ, hay Aid Climbing, là một phương pháp leo núi đá. Người leo sử dụng các thiết bị chuyên dụng không chỉ để bảo vệ mà còn để chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể và tạo điểm tựa để đi lên. Điều này khác biệt hoàn toàn với leo tự do (free climbing), nơi thiết bị chỉ dùng cho mục đích an toàn phòng khi ngã.

Trong leo trợ giúp, bạn chủ động đặt các thiết bị như friend, nut, móc vào vách đá. Sau đó, bạn gắn thang dây vào thiết bị đó và bước lên để tăng độ cao. Quá trình này được lặp lại liên tục. Kỹ thuật này cho phép bạn vượt qua những đoạn vách đá trơn nhẵn, không có điểm bám tự nhiên cho tay và chân.

Vì sao quan trọng

Leo Núi Có Hỗ Trợ mở ra những giới hạn mới trong bộ môn leo núi. Nó đóng một vai trò thiết yếu vì những lý do sau:

• Chinh phục những vách đá bất khả thi: Kỹ thuật này là phương pháp duy nhất để vượt qua các bề mặt đá thẳng đứng, nhẵn bóng hoặc các vết nứt quá nhỏ mà không thể leo tự do.
• An toàn trong điều kiện xấu: Khi thời tiết ẩm ướt, đá trơn trượt hoặc quá lạnh, việc leo tự do trở nên nguy hiểm. Leo trợ giúp cung cấp một lựa chọn an toàn và chắc chắn hơn.
• Nền tảng của leo Big Wall: Hầu hết các cuộc leo núi trên những bức tường đá lớn (Big Wall) kéo dài nhiều ngày đều kết hợp giữa leo tự do và leo trợ giúp. Kỹ thuật này giúp tiết kiệm sức lực trên những chặng đường dài.
• Phát triển kỹ năng toàn diện: Học leo trợ giúp giúp bạn hiểu sâu hơn về cách đặt thiết bị, đọc địa hình đá và quản lý dây một cách hiệu quả.

Thông số và phạm vi khuyến nghị

Leo Núi Có Hỗ Trợ không có thông số kỹ thuật như một sản phẩm, mà được phân loại theo thang độ khó. Thang đo này mô tả mức độ an toàn của các điểm đặt thiết bị và nguy cơ khi rơi ngã.

• A1 / C1: Dễ. Các điểm đặt thiết bị chắc chắn, dễ dàng. Việc rơi ngã không nguy hiểm. C1 chỉ việc sử dụng các thiết bị tháo lắp được (clean).
• A2 / C2: Trung bình. Hầu hết các điểm đặt đều tốt, nhưng có một hoặc hai điểm đặt phức tạp hơn. Việc rơi ngã có thể xa hơn nhưng vẫn an toàn.
• A3 / C3: Khó. Cần nhiều điểm đặt phức tạp liên tiếp. Các điểm đặt này chỉ chịu được trọng lượng cơ thể và không chịu được lực rơi. Một cú ngã có thể kéo theo nhiều điểm đặt bị bung ra, dẫn đến một cú rơi dài.
• A4 / C4: Rất khó. Yêu cầu kỹ năng đặt thiết bị ở mức chuyên gia trên đá kém chất lượng. Cú ngã có thể rất dài và nguy hiểm đến tính mạng.
• A5 / C5: Cực kỳ khó. Toàn bộ một chiều dài dây leo (pitch) không có bất kỳ điểm đặt nào đủ sức chịu được một cú ngã. Sai lầm có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Người mới bắt đầu nên luyện tập ở các địa hình C1, C2 để làm quen với kỹ thuật và trang bị.

Cách chọn đúng

Việc lựa chọn thiết bị cho leo trợ giúp phụ thuộc vào độ khó của đường leo và loại đá bạn đối mặt. Dưới đây là cách tiếp cận để xây dựng bộ đồ nghề của bạn.

Cho người mới bắt đầu (đường C1, C2)

Bạn nên tập trung vào 'Clean Aid', tức là không dùng búa và đinh.

• Thang dây (Aiders/Etriers): Chọn loại có 4 hoặc 5 bậc thang. Hai chiếc là cần thiết.
• Daisy Chains: Hai chiếc để kết nối bạn với các điểm bảo vệ một cách nhanh chóng.
• Dụng cụ gỡ đồ (Nut tool): Rất quan trọng để lấy lại thiết bị sau khi leo.
• Bộ friend và nut tiêu chuẩn: Bạn sẽ dùng chúng để tạo điểm bảo vệ.
• Móc (Hooks): Một chiếc Fifi hook để treo người tạm thời và một vài loại móc cơ bản như grappling hoặc skyhook để làm quen.

Cho cấp độ nâng cao (đường A3 trở lên)

Bạn sẽ cần thêm các thiết bị chuyên dụng hơn.

• Đinh (Pitons): Nhiều loại và kích cỡ khác nhau, dùng cho các vết nứt nhỏ.
• Copperheads / Ironheads: Dùng để đặt vào các vết nứt siêu nhỏ trên đá.
• Búa leo núi (Climbing hammer): Dùng để đóng và gỡ đinh.
• Portaledge: Lều treo chuyên dụng cho các cuộc leo Big Wall qua đêm.

Ví dụ thực tế ở Việt Nam

Hoạt động leo trợ giúp thuần túy chưa phổ biến rộng rãi tại Việt Nam như leo thể thao hay leo tảng đá. Tuy nhiên, kỹ thuật này lại có ứng dụng thực tế tại một số địa điểm.

Tại các vách đá ở Hữu Lũng (Lạng Sơn) hoặc một số đảo ở Vịnh Hạ Long, có những đường leo tự do gặp phải một đoạn ngắn trơn nhẵn hoặc không có điểm bám (crux). Thay vì bỏ cuộc, người leo có kinh nghiệm có thể áp dụng một vài động tác leo trợ giúp. Họ sẽ đặt một friend hoặc nut, móc thang dây vào và bước lên để vượt qua đoạn khó đó. Sau khi qua crux, họ lại tiếp tục leo tự do. Đây là một ví dụ điển hình về việc kết hợp linh hoạt hai kỹ thuật leo núi.

Lỗi thường gặp

• Không kiểm tra điểm đặt: Luôn kiểm tra kỹ từng điểm đặt bằng cách giật mạnh hoặc đu người nhẹ trước khi chuyển toàn bộ trọng lượng cơ thể lên đó.
• Quản lý dây kém: Dây bị rối và vướng vào thiết bị làm bạn mất thời gian và tăng nguy cơ gặp sự cố.
• Di chuyển thiếu hiệu quả: Dùng quá nhiều sức ở tay thay vì giữ cơ thể gần vách đá và sử dụng chân trên thang dây một cách tối ưu.
• Bỏ quên găng tay: Quản lý nhiều thiết bị kim loại trong thời gian dài có thể làm đau và xước tay.
• Sắp xếp thiết bị không hợp lý: Treo thiết bị lộn xộn trên đai an toàn khiến bạn khó tìm thấy thứ mình cần một cách nhanh chóng.

Thuật ngữ liên quan

• Leo Tự Do (Free Climbing): Sử dụng tay và chân để leo lên, thiết bị chỉ dùng để bảo vệ khi ngã.
• Big Wall: Leo trên những bức tường đá lớn, thường kéo dài nhiều ngày.
• Clean Aid: Leo trợ giúp chỉ sử dụng các thiết bị có thể tháo gỡ mà không làm hỏng bề mặt đá (không dùng búa, đinh).
• Điểm đặt (Placement): Vị trí đặt một thiết bị bảo vệ vào vách đá.
• Thang dây (Aider/Etrier): Một dải dây hoặc vải có nhiều bậc để bạn bước lên.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Leo Núi Có Hỗ Trợ có an toàn không?

Leo trợ giúp an toàn nếu bạn được đào tạo đúng cách và sử dụng trang bị chính xác.

Tôi có cần leo trợ giúp ở Việt Nam không?

Bạn có thể cần kỹ thuật này để vượt qua các đoạn khó trên một số đường leo hiểm trở.

Sự khác biệt chính giữa leo tự do và leo trợ giúp là gì?

Leo tự do dùng trang bị chỉ để bảo vệ, còn leo trợ giúp dùng trang bị để tiến lên.

Leo trợ giúp là một kỹ năng giá trị, giúp bạn tiếp cận những đỉnh cao mới. Xem các thiết bị leo núi chuyên dụng tại WeTrek.vn.