Lần dấu hoang dã (Wilderness Tracking) là gì?

Lần dấu hoang dã là kỹ năng đọc hiểu các dấu hiệu (dấu chân, lối mòn, phân) do động vật hoặc con người để lại trong tự nhiên.

Lần dấu hoang dã là nghệ thuật và khoa học của việc quan sát, diễn giải các dấu vết và dấu hiệu trong môi trường tự nhiên. Kỹ năng này không chỉ giới hạn ở việc nhận diện dấu chân. Nó bao gồm việc hiểu toàn bộ câu chuyện mà môi trường xung quanh đang kể. Đối với người yêu thích Camp-Bushcraft, đây là một kỹ năng nền tảng. Nó giúp bạn kết nối sâu sắc hơn với thiên nhiên, nâng cao nhận thức về môi trường và tăng cường khả năng sinh tồn.

Bạn học cách đọc ngôn ngữ của khu rừng. Mỗi cành cây gãy, mỗi dấu chân trong bùn, mỗi đám lá xáo trộn đều chứa đựng thông tin. Việc lần dấu giúp bạn hiểu được sinh vật nào đã đi qua, chúng đi đâu, và chúng đã làm gì.

Trong các chuyến cắm trại và thực hành kỹ năng sinh tồn, lần dấu mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nó chuyển bạn từ một người khách qua đường thành một người tham gia tích cực vào hệ sinh thái.

• An toàn: Nhận biết dấu vết của các loài động vật lớn hoặc có khả năng gây nguy hiểm như lợn rừng, rắn giúp bạn chọn vị trí hạ trại an toàn hơn. Bạn sẽ biết khu vực nào cần tránh xa, đặc biệt là vào ban đêm.

• Định hướng và tìm kiếm tài nguyên: Dấu vết động vật thường dẫn đến các nguồn nước hoặc các lối mòn hiện có. Kỹ năng này hỗ trợ bạn tìm đường khi lạc hoặc xác định các khu vực có nguồn tài nguyên hữu ích.

• Nâng cao trải nghiệm: Thay vì chỉ đi bộ qua khu rừng, bạn bắt đầu thấy những chi tiết nhỏ. Bạn hiểu về thói quen của các sinh vật sống xung quanh. Chuyến đi của bạn trở nên phong phú và ý nghĩa hơn.

• Quản lý rủi ro: Lần dấu giúp bạn đánh giá môi trường tốt hơn. Bạn nhận biết được sự hiện diện của các hoạt động gần đây, cả của động vật và con người, giúp bạn lường trước các tình huống.

Để bắt đầu lần dấu, bạn cần tập trung vào việc quan sát tỉ mỉ và đặt câu hỏi. Kỹ năng này được xây dựng qua thời gian và sự kiên nhẫn.

Quan sát 5 dấu hiệu chính (The 5 Signs)

Đây là năm loại dấu hiệu cơ bản nhất mà bạn cần tìm kiếm khi thực hành lần dấu trong các chuyến đi của mình.

• Dấu chân (Tracks): Dấu chân là dấu hiệu rõ ràng nhất. Hãy chú ý đến hình dạng, kích thước, số lượng ngón chân và sự hiện diện của móng vuốt. Bề mặt mềm như bùn, cát, hoặc tuyết là nơi lý tưởng để tìm dấu chân rõ nét.

• Lối mòn (Trails): Động vật thường di chuyển theo cùng một lộ trình để tiết kiệm năng lượng. Các lối mòn này có thể là những đường hằn rõ trên mặt đất hoặc chỉ là một chuỗi các cành cây bị tác động nhẹ.

• Phân và dấu hiệu bài tiết (Scat and Droppings): Hình dạng, kích thước và thành phần của phân cung cấp thông tin về loài động vật và chế độ ăn của chúng. Phân tươi cho thấy con vật vừa mới đi qua.

• Dấu hiệu kiếm ăn (Feeding Signs): Vỏ hạt dẻ bị gặm, cành cây bị tước vỏ, hoặc những khu vực đất bị đào bới đều là dấu hiệu của hoạt động kiếm ăn. Mỗi loài để lại một kiểu dấu hiệu đặc trưng.

• Nơi trú ẩn (Beds/Lays): Các khu vực có cỏ hoặc lá cây bị ép xuống cho thấy nơi một con vật đã nằm nghỉ. Kích thước và hình dạng của nơi nghỉ có thể giúp bạn xác định loài vật.

Kỹ thuật quan sát hiệu quả

Di chuyển chậm và im lặng. Dừng lại thường xuyên để lắng nghe và quan sát xung quanh. Thay đổi góc nhìn, đôi khi bạn cần quỳ xuống để thấy rõ dấu vết trên mặt đất. Ánh sáng mặt trời vào sáng sớm hoặc chiều muộn tạo ra bóng, giúp các dấu vết hiện rõ hơn.

Địa hình và hệ sinh thái đa dạng của Việt Nam cung cấp môi trường tuyệt vời để thực hành lần dấu.

• Vườn quốc gia Cúc Phương: Khi cắm trại hoặc đi bộ trong rừng, bạn có thể tìm thấy dấu chân của lợn rừng gần các vũng bùn. Những vết cày xới trên mặt đất cũng là dấu hiệu chúng tìm kiếm thức ăn. Quan sát kỹ trên cây, bạn có thể thấy các vết cào của các loài linh trưởng.

• Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà: Trong khu vực rừng thông, bạn hãy tìm những quả thông bị gặm nhấm. Đây là dấu hiệu của sóc hoặc các loài gặm nhấm khác. Các lối mòn nhỏ xuyên qua thảm thực vật dày đặc thường là đường đi của cheo cheo hoặc hoẵng.

• Khu vực ven biển Cát Bà: Trên các bãi cát ẩm vào buổi sáng, bạn dễ dàng tìm thấy dấu chân của các loài chim biển hoặc còng gió. Việc theo dõi các dấu vết này giúp bạn hiểu về hoạt động của hệ sinh thái ven biển.

Khi thực hành, luôn tuân thủ quy định của khu vực và nguyên tắc Leave No Trace. Mục đích của bạn là quan sát, không phải can thiệp.

Bạn không cần nhiều thiết bị chuyên dụng để bắt đầu, nhưng một số vật dụng cơ bản sẽ hỗ trợ quá trình lần dấu hiệu quả hơn.

• Giày đi rừng (Trekking boots): Một đôi giày tốt giúp bạn di chuyển êm ái, bảo vệ chân và có độ bám tốt trên nhiều địa hình.

• Đèn đội đầu (Headlamp): Rất hữu ích khi quan sát dấu vết vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn, khi ánh sáng yếu làm nổi bật các chi tiết.

• Ống nhòm (Binoculars): Giúp bạn quan sát động vật hoặc các dấu hiệu từ xa mà không làm chúng hoảng sợ.

• Sổ tay và bút chì (Notebook and pencil): Ghi chép và phác thảo lại các dấu vết bạn tìm thấy là một cách học tuyệt vời. Nó giúp bạn ghi nhớ và so sánh các dấu hiệu khác nhau.

• La bàn và bản đồ (Compass and map): Khi tập trung vào việc lần dấu, bạn có thể mất phương hướng. Luôn mang theo công cụ định hướng để đảm bảo an toàn cho chuyến đi.

Cần bắt đầu học lần dấu từ đâu?
Bạn nên bắt đầu bằng việc quan sát dấu chân của các con vật quen thuộc như chó, mèo trong sân nhà hoặc công viên.

Lần dấu có giúp tìm nguồn nước không?
Có, việc lần theo dấu vết của nhiều loài động vật thường sẽ dẫn bạn đến các con suối hoặc nguồn nước gần nhất.

Thời điểm nào tốt nhất để tìm dấu vết?
Sáng sớm sau một đêm mưa nhẹ là thời điểm lý tưởng vì mặt đất mềm và giữ lại dấu chân rất rõ.

Lần dấu hoang dã là một kỹ năng giá trị, làm phong phú thêm mọi chuyến đi bushcraft của bạn. Xem các mẫu la bàn và thiết bị định vị tại WeTrek.vn.