Góc màn trập (Shutter Angle) là gì?

Góc màn trập (Shutter Angle) là gì?

Góc màn trập (Shutter Angle) là một thuật ngữ trong quay phim. Nó mô tả khoảng thời gian cảm biến máy ảnh phơi sáng, được đo bằng độ (degrees). Đây là một khái niệm kế thừa từ máy quay phim cơ học. Trong máy quay cơ, một đĩa tròn xoay liên tục trước cảm biến hoặc phim. Một phần của đĩa bị cắt đi để ánh sáng đi qua. Góc của phần bị cắt đó chính là Góc màn trập.

Trong máy ảnh kỹ thuật số hiện đại, không có đĩa xoay vật lý. Thay vào đó, thuật ngữ này được dùng để mô tả khoảng thời gian màn trập điện tử mở. Nó giúp các nhà quay phim dễ dàng giữ độ mờ chuyển động (motion blur) nhất quán khi thay đổi tốc độ khung hình (frame rate).

Phân biệt Góc màn trập (Shutter Angle) và Tốc độ màn trập (Shutter Speed)

Nhiều người nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Bạn cần hiểu rõ sự khác biệt để áp dụng đúng khi tác nghiệp ngoài trời.

• Tốc độ màn trập (Shutter Speed) là thời gian phơi sáng, đo bằng giây hoặc phần của giây (ví dụ 1/50s, 1/100s). Đây là thông số chính trong nhiếp ảnh.
• Góc màn trập (Shutter Angle) cũng là thời gian phơi sáng, nhưng đo bằng độ (ví dụ 180°, 90°). Đây là thông số quen thuộc trong quay phim chuyên nghiệp.

Mối quan hệ giữa chúng phụ thuộc vào tốc độ khung hình. Công thức chung là:

Tốc độ màn trập = Góc màn trập / (Tốc độ khung hình x 360)

Ví dụ, nếu bạn quay ở 24 khung hình/giây (fps) với góc màn trập 180°, tốc độ màn trập sẽ là 180 / (24 x 360) = 1/48 giây. Hầu hết máy ảnh sẽ làm tròn thành 1/50 giây.

Quy tắc 180 độ trong quay phim ngoài trời

Quy tắc 180 độ là tiêu chuẩn trong ngành điện ảnh. Nó nói rằng bạn nên đặt góc màn trập thành 180°. Điều này tạo ra độ mờ chuyển động trông tự nhiên nhất, giống cách mắt người cảm nhận thế giới. Nó giúp các cảnh quay của bạn mượt mà, không bị giật cục hoặc quá mờ.

Khi bạn áp dụng quy tắc này, tốc độ màn trập của bạn sẽ luôn gấp đôi tốc độ khung hình.
• Quay 24fps: tốc độ màn trập là 1/48s (thường là 1/50s).
• Quay 30fps: tốc độ màn trập là 1/60s.
• Quay 60fps: tốc độ màn trập là 1/120s (thường là 1/125s).

Ví dụ thực tế tại Việt Nam:

• Quay flycam trên Vịnh Hạ Long: Để cảnh những chiếc thuyền lướt trên mặt nước trông mượt mà và điện ảnh, hãy giữ góc màn trập 180°. Nếu trời quá nắng, bạn cần dùng kính lọc ND (ND filter) để giảm sáng thay vì tăng tốc độ màn trập.
• Quay cảnh trekking tại Tà Năng - Phan Dũng: Chuyển động bước đi của người leo núi sẽ tự nhiên khi dùng góc 180°. Nếu bạn dùng góc nhỏ hơn (ví dụ 90°), chuyển động sẽ trở nên sắc nét và giật cục, thiếu tính điện ảnh.
• Quay thác Bản Giốc ở Cao Bằng: Góc 180° tạo ra những dải nước mờ ảo vừa phải, truyền tải được sức mạnh của dòng chảy mà không làm cảnh quay bị nhòe nhoẹt.

Khi nào nên thay đổi Góc màn trập?

Quy tắc 180 độ không phải lúc nào cũng bắt buộc. Bạn có thể thay đổi góc màn trập để đạt được các hiệu ứng sáng tạo khác nhau.

• Góc màn trập nhỏ (ví dụ 45°, 90°): Tạo ra ít mờ chuyển động hơn. Cảnh quay sẽ sắc nét và có cảm giác giật, thô ráp. Hiệu ứng này phù hợp cho các cảnh hành động nhanh, kịch tính. Ví dụ, quay cảnh một vận động viên xe đạp địa hình đổ dốc tại Đà Lạt để nhấn mạnh tốc độ và sự nguy hiểm.
• Góc màn trập lớn (ví dụ 270°, 360°): Tạo ra nhiều mờ chuyển động hơn. Cảnh quay có cảm giác mộng mơ, mềm mại, đôi khi là hỗn loạn. Bạn có thể dùng nó để quay cảnh đêm trong một phiên chợ vùng cao ở Sapa, tạo ra những vệt sáng dài từ ánh đèn.

Trang bị cần thiết cho chuyến đi săn ảnh, quay phim

Để kiểm soát góc màn trập hiệu quả khi tác nghiệp ngoài trời, đặc biệt là vào ban ngày, bạn cần một số phụ kiện quan trọng.

• Kính lọc ND (ND Filter): Đây là phụ kiện bắt buộc. Kính lọc ND hoạt động như kính râm cho ống kính, giúp giảm lượng ánh sáng đi vào cảm biến. Nó cho phép bạn giữ khẩu độ mở rộng và duy trì góc màn trập 180° ngay cả dưới trời nắng gắt ở biển Mỹ Khê, Đà Nẵng mà không làm cháy sáng video.
• Pin và thẻ nhớ dự phòng: Quay phim tiêu tốn rất nhiều tài nguyên. Trong các chuyến đi dài ngày đến những nơi không có điện như Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, việc chuẩn bị nhiều pin và thẻ nhớ dung lượng cao là điều cần thiết.
• Túi chống sốc và chống nước: Địa hình Việt Nam đa dạng. Một chiếc túi khô (dry bag) sẽ bảo vệ thiết bị của bạn khi quay thuyền trên hồ Ba Bể. Túi chống sốc giúp máy ảnh an toàn trên những cung đường trekking gập ghềnh ở Hà Giang.

Hiểu và vận dụng Góc màn trập giúp bạn nâng cao chất lượng video. Nó cho phép bạn kiểm soát chính xác cảm giác và tính thẩm mỹ của từng cảnh quay, từ những thước phim du lịch mượt mà đến những cảnh hành động kịch tính giữa thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Góc màn trập 180 độ tương ứng tốc độ màn trập bao nhiêu?

Tốc độ màn trập bằng 1 chia cho 2 lần tốc độ khung hình, ví dụ quay 24fps thì tốc độ màn trập là 1/48s.

Có cần dùng Góc màn trập khi chụp ảnh không?

Không, Góc màn trập là thuật ngữ của quay phim, nhiếp ảnh tĩnh sử dụng thông số Tốc độ màn trập.

Tại sao cần kính lọc ND khi dùng góc màn trập 180 độ?

Bạn dùng kính lọc ND để giảm sáng khi quay ngoài trời nắng gắt, giúp giữ đúng tốc độ màn trập mà không bị thừa sáng.