Đục thìa gỗ (Spoon Carving) là gì?

Đục thìa gỗ là kỹ năng bushcraft dùng dao và rìu để tạo ra thìa từ cành cây tươi, giúp bạn tự chủ hơn trong các chuyến đi dã ngoại.

Đục thìa gỗ là một kỹ năng thủ công thuộc lĩnh vực bushcraft. Kỹ năng này sử dụng các dụng cụ cắt gọt cơ bản như rìu và dao để tạo ra một chiếc thìa hoặc các vật dụng tương tự từ một khúc gỗ tươi. Đây không chỉ là một hoạt động nghệ thuật. Nó là một thực hành hữu ích giúp người đi rừng rèn luyện sự khéo léo và khả năng tự cung tự cấp trong môi trường tự nhiên. Khi bạn quên mang theo đồ dùng ăn uống hoặc muốn giảm thiểu vật dụng mang theo, kỹ năng này trở nên thiết thực. Bạn có thể tự tạo ra một chiếc thìa chức năng ngay tại khu cắm trại.

Trong các chuyến đi cắm trại và thực hành kỹ năng sinh tồn, đục thìa gỗ mang lại nhiều lợi ích cụ thể. Nó không chỉ là một thú vui mà còn là một bài thực hành giá trị.

• Kỹ năng tự chủ: Tạo ra dụng cụ của riêng mình từ tài nguyên sẵn có giúp bạn ít phụ thuộc hơn vào thiết bị sản xuất hàng loạt. Nếu thìa bị mất hoặc gãy, bạn có thể tự làm một chiếc mới.
• Rèn luyện kỹ năng dùng dao: Việc đục, gọt, và tạo hình chi tiết trên gỗ giúp bạn thành thạo các kỹ thuật sử dụng dao và rìu. Những kỹ năng này rất quan trọng cho các nhiệm vụ bushcraft khác như dựng lều, chuẩn bị củi nhóm lửa, hay làm bẫy.
• Kết nối với thiên nhiên: Quá trình tìm kiếm loại gỗ phù hợp, cảm nhận thớ gỗ và từ từ tạo hình sản phẩm giúp bạn hiểu sâu hơn về môi trường xung quanh. Đây là một hoạt động tĩnh tâm, giúp giảm căng thẳng sau một ngày di chuyển dài.
• Giảm thiểu rác thải: Bằng cách tạo ra dụng cụ có thể phân hủy sinh học, bạn tuân thủ nguyên tắc Không để lại dấu vết (Leave No Trace). Bạn không cần dùng thìa nhựa dùng một lần, góp phần bảo vệ môi trường tự nhiên.

Để bắt đầu đục thìa gỗ, bạn không cần một xưởng mộc đầy đủ. Một bộ dụng cụ cơ bản, gọn nhẹ là đủ để mang theo trong ba lô của bạn.

• Rìu nhỏ (Hatchet): Dùng để chặt cành cây theo độ dài mong muốn và tạo hình thô ban đầu cho phôi thìa. Một chiếc rìu tốt giúp loại bỏ phần gỗ thừa một cách nhanh chóng.
• Cưa gấp (Folding Saw): Hữu ích để cắt những cành cây lớn một cách sạch sẽ và an toàn hơn so với dùng rìu.
• Dao đục thẳng (Sloyd Knife hoặc Carving Knife): Đây là con dao chính để tạo hình chi tiết cho tay cầm và mặt ngoài của lòng thìa. Lưỡi dao thẳng, cứng và sắc bén cho phép kiểm soát tốt các đường cắt.
• Dao móc (Hook Knife): Dụng cụ chuyên dụng với lưỡi cong để khoét rỗng lòng thìa. Đây là công cụ khó thay thế nhất và quyết định đến chức năng của chiếc thìa.
• Găng tay bảo hộ: An toàn là ưu tiên hàng đầu. Một đôi găng tay chống cắt tốt sẽ bảo vệ tay bạn khỏi những tai nạn không đáng có, đặc biệt khi bạn chưa quen với các kỹ thuật cắt.

Việc chọn đúng loại gỗ ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm và kết quả của bạn. Gỗ lý tưởng để đục là gỗ tươi, mềm, thớ thẳng và không chứa độc tố.

• Tiêu chí chọn gỗ: Bạn nên tìm những cành cây vừa mới rơi sau cơn mưa hoặc gió lớn. Gỗ tươi dễ đục hơn gỗ khô vì nó mềm hơn và ít bị nứt. Tránh các loại gỗ quá cứng hoặc có nhiều mắt gỗ.
• Một số loại gỗ phù hợp tại Việt Nam: Gỗ mít, gỗ sấu, hoặc gỗ xoan thường có thớ mềm và dễ gia công. Chúng cũng phổ biến trong các khu vực rừng và ven suối.
• Tuân thủ nguyên tắc Leave No Trace: Luôn ưu tiên sử dụng cành cây đã rơi. Không chặt cây đang sống để lấy gỗ. Việc này thể hiện sự tôn trọng của bạn đối với thiên nhiên và giúp bảo tồn hệ sinh thái cho những người đến sau.

Quá trình đục thìa gồm các bước tuần tự, đòi hỏi sự kiên nhẫn và cẩn thận.

1. Chuẩn bị phôi gỗ: Dùng cưa hoặc rìu cắt một đoạn cành cây có độ dài hơn chiếc thìa bạn muốn làm một chút. Dùng rìu chẻ đôi khúc gỗ theo chiều dọc.
2. Phác thảo hình dáng: Dùng bút chì vẽ hình dáng chiếc thìa lên bề mặt phẳng của phôi gỗ. Vẽ cả hình chiếu cạnh để xác định độ sâu của lòng thìa và độ dày của tay cầm.
3. Tạo hình thô bằng rìu: Dùng rìu đẽo bớt các phần gỗ thừa bên ngoài đường phác thảo. Thực hiện các nhát cắt nhỏ, có kiểm soát để tạo ra hình dáng cơ bản của chiếc thìa.
4. Tạo hình chi tiết bằng dao: Sử dụng dao đục thẳng để gọt và làm mịn phần tay cầm và mặt ngoài của lòng thìa. Luôn cắt hướng ra xa cơ thể.
5. Khoét lòng thìa: Dùng dao móc để khoét dần phần lòng thìa. Bắt đầu từ tâm và khoét ra ngoài theo các đường cắt ngang thớ gỗ để tránh làm nứt phôi.
6. Hoàn thiện: Sau khi đã có hình dáng ưng ý, bạn có thể để thìa khô tự nhiên trong vài ngày. Sau đó, bạn có thể dùng giấy nhám để làm mịn bề mặt và thoa một lớp dầu ăn an toàn (như dầu dừa) để bảo quản gỗ.

Bạn cần một con dao bushcraft tốt và một cành cây phù hợp để bắt đầu thực hành các kỹ thuật cơ bản.

Bạn nên bắt đầu với các loại gỗ mềm, thớ thẳng và không độc tố như gỗ mít hoặc gỗ sấu từ cành cây đã rơi.

An toàn nếu bạn luôn đeo găng tay bảo hộ và sử dụng các kỹ thuật cắt đúng cách, hướng lưỡi dao ra khỏi cơ thể.

Đục thìa gỗ là một kỹ năng bushcraft bổ ích, giúp bạn trở nên tháo vát hơn và gắn kết hơn với thiên nhiên trong mỗi chuyến đi. Để chuẩn bị cho hành trình tiếp theo, bạn có thể trang bị các dụng cụ cần thiết. Xem dao, rìu và dụng cụ bushcraft tại WeTrek.vn.